Regio Amsterdam: van logistieke black box tot hotspot

De regio Amsterdam figureert zelden in top-5 lijstjes als logistieke hotspot. Als het aan SADC en Havenbedrijf Amsterdam ligt, komt hier snel verandering in

Door Erik de Boer – gepubliceerd in PropertyNL Magazine, maart 2016

Jeanet van Antwerpen, directeur van Schiphol Area Development Company (SADC), klinkt strijdvaardig. ‘De regio Amsterdam staat niet goed genoeg op de kaart als een logistiek centrum. Ten onrechte. We hebben investeerders in logistiek vastgoed zeer veel te bieden. Daar gaan we als SADC dit jaar, samen met partijen als het Havenbedrijf en de Metropoolregio Amsterdam (MRA), veel werk van maken.’

Wie over logistieke hotspots praat, komt zelden terecht in Amsterdam. Dat is op zijn minst opmerkelijk, omdat hier de meeste transportbewegingen van Nederland plaatsvinden. Een lijstje van het blad Logistiek van vorig jaar spreekt boekdelen. Tot dé logistieke hotspot van 2015 werd de regio Venlo–Venray uitgeroepen. Vervolgens komen Tilburg–Waalwijk, West-Brabant (Bergen op Zoom–Roosendaal–Moerdijk–Breda), Haven Rotterdam, Regio Rivierenland (Tiel–Geldermalsen) en Oss–Veghel/Uden–Eindhoven. Pas op nummer 7 wordt Schiphol vermeld, gevolgd door Arnhem–Nijmegen en de haven van Amsterdam op plek 9. Als transportregio maakt Amsterdam dus weinig indruk.

Jeanet van Antwerpen denkt echter wel in regiotermen. En zij heeft een missie: van de regio Amsterdam een van de top-5 vestigingsregio’s in Europa maken, en daarin vormt de logistieke sector een belangrijk speerpunt. Deze doelstelling moet weer meehelpen bij de realisatie van een grotere ambitie van de MRA, die is vastgelegd in de MRA Agenda 2016–2020: na Londen en Parijs de sterkste economische regio van Europa worden.

Zowel Van Antwerpen als Jeroen Lotze van het Havenbedrijf Amsterdam zien goede kansen voor de regio om door te stoten tot de belangrijkste logistieke regio’s in Europa. Alles draait bij hen om het begrip Westas. Geografisch gezien is de Westas de halve cirkel die getrokken kan worden van Zaanstad langs de westkant van Amsterdam naar Schiphol en Aalsmeer. De kern van de Westas zijn de vier handelsknooppunten die bij elkaar liggen in een van de sterkste economische regio’s in Europa: Schiphol, de haven, Greenport Aalsmeer en het dataknooppunt AMS-IX. Het optimaal verbinden van deze knooppunten is de voorwaarde om een succesvolle transportregio te worden.

Schiphol

De rol van Schiphol behoeft geen nadere toelichting, ware het niet dat er op de luchthaven diverse innovaties worden uitgerold die transport en doorvoer van goederen moeten versnellen. Van Antwerpen: ‘Een voorbeeld is het innovatieprogramma Seamless Connection. Dit is een programma van bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen dat uitvoering geeft aan concrete innovaties in logistieke ketens in de regio. Dit gebeurt via een samenhangend geheel van pilotprojecten die in en door de markt worden uitgevoerd. Een van de projecten is het Documentloos Goederen Volg Systeem. Op en rond de luchthaven vinden veel transporthandelingen plaats waarbij douane- , controle- en keuringshandelingen moeten plaatsvinden. Het volgsysteem is ontwikkeld om deze processen te vereenvoudigen.’

Sander van Voorn, programmamanager van Greenport Aalsmeer, noemt het voorbeeld van de logistieke keten tussen Schiphol en Aalsmeer als marktplaats van bloemen en planten. De logistiek is dermate doorgeëvolueerd dat veel bedrijven graag gebruik maken van de marktplaats Aalsmeer. ‘Het gebeurt daarom dat kwekers in Kenia hun producten via Schiphol en de veiling van FloraHolland naar Oostenrijk sturen. Het logistieke traject dat dan doorlopen moet worden is tot in alle details goed georganiseerd en wordt constant doorontwikkeld in samenwerking met partijen als FloraHolland, Schiphol, de betrokken ondernemingsvereniging en Greenport Aalsmeer. Daarmee is de logistieke keten van de sierteeltindustrie een van de belangrijkste assets van de regio.’

Haven

De Amsterdamse haven kan de komende jaren een grote toename aan activiteiten verwachten. De haven maakt deel uit van de grootste ‘airport–seaport-city’ combinatie in Europa. Hier komen lucht- en zeevracht van zowel goederen als personen bijeen. In 2014 hebben Rijk, provincie en gemeente ingestemd met de aanleg van de nieuwe zeesluis bij IJmuiden, een project van ruim € 900 mln: 500 meter lang, 70 meter breed en 18 meter diep en daarmee meteen de grootste zeesluis ter wereld. In een sector waar zeeschepen alleen maar groter worden, betekent het dat er meer grote bulk-, container- en cruiseschepen kunnen doorvaren naar de kades in de hoofdstad. Door een innovatief ontwerp van het bouwconsortium is de nieuwe zeesluis al in 2019 voor de scheepvaart beschikbaar.

‘Het havengebied is momenteel naar het achterland toe al goed ontsloten via water, spoor, lucht en weg’, zegt Jeroen Lotze. ‘Zo was de opening van de Westrandweg A5 in 2014, die Schiphol sneller bereikbaar maakte, heel belangrijk voor onze logistieke klanten. In het havengebied hebben we nu een aanbod van bestaand onroerend goed van slechts 5%. Met de nieuwe zeesluis krijgen we ook een nieuwe grote voordeur.’

Greenport Aalsmeer

In het gebied rond Aalsmeer worden logistieke bewegingen tot op de seconde nauwkeurig ingepland. De productie- en logistieke processen met alle bijkomende handelingen vinden hier plaats tot op het hoogste niveau, omdat we hier te maken hebben met bederfelijke waar. ‘Als je een steel in New York voor $ 10 per stuk wilt verkopen, moeten de kwaliteit van je product en je logistieke operatie heel goed op orde zijn’, zegt Sander van Voorn, programmamanager van Greenport Aalsmeer. ‘Hoe verser de bloem bij aankomst, des te meer je ervoor kunt vragen.’

Tot aan de jaren ‘70 in de vorig eeuw werd het meeste geld in dit gebied verdiend met de teelt van bollen, bloemen en planten. Er wordt hier tegenwoordig nog steeds veel omzet mee gemaakt, maar nog meer met de daarmee samenhangende logistieke activiteiten. Van Voorn: ‘Voor piekdagen, zoals Moederdag, rijden hier tot 9000 vrachtwagens per dag. Ik heb me laten vertellen dat ongeveer de helft van de vrachtwagens die dagelijks over de A4 rijden gerelateerd is aan de sierteeltsector in onze omgeving.’

Aalsmeer is het wereldhandelscentrum van de bloemsierteelt. ‘Er komen hier 3000 soorten bloemen bijeen, waardoor handelaren uit heel Europa op dezelfde plek hun inkopen kunnen doen en de voor export vereiste keuringen kunnen laten plaatsvinden. En vergeet niet: al deze bloemen komen ook fysiek vanuit de hele wereld hier naar de veiling in Aalsmeer. Want hoewel steeds meer handel online wordt gedaan, wil Aalsmeer de fysieke marktplaats blijven. En van hieruit gaat alles Europa en Rusland in.’

Op de werklocatie Greenpark Aalsmeer en op terreinen rond het veilingcomplex van Flora Holland liggen verschillende kavels die op de nominatie staan ontwikkeld te worden voor onder meer sierteeltgerelateerde bedrijvigheid.

Datacenters

De vierde pijler onder de Westas is dataknooppunt AMS-IX. De regio is recent geboekstaafd als het gebied waar na Londen en Frankfurt de meeste vierkante meters datacenter van Europa staan. SADC heeft een aantal datacenters op zijn terreinen in ontwikkeling. De datacenters hier zijn sterk in de ‘colocation’-markt. Hier bieden service providers in hun datacenters ruimte aan derden voor de plaatsing van servers of racks. De ruimte van de service provider waar de server wordt geplaatst is voorzien van snelle internetverbindingen, is beveiligd en heeft een betrouwbare stroomvoorziening. Omdat Amsterdam een zeer belangrijk en snel internetknooppunt in de wereld is, kunnen hier klanten worden bediend die hoge kwalitatieve eisen stellen aan bijvoorbeeld snelheid en betrouwbaarheid van hun verbindingen.

Ook voor logistieke activiteiten is de fysieke aanwezigheid van deze datacenters van steeds groter belang. Van Antwerpen: ‘Als snelheid ertoe doet, wil je binnen 20 km van AMS-IX zitten; daarbuiten hebben data een vertraging van milliseconden. Voor financiële dienstverleners is deze voorsprong essentieel. Daarom begint zich hier op het gebied van datatransport een nieuwe bedrijfstak te ontwikkelen rond bedrijven die baat hebben bij Fourth Party Logistics (4pl).’ Een 4pl’er is een ketenregisseur die voor zijn opdrachtgevers de beste en snelste manier zoekt voor opslag en transport van grote hoeveelheden data. Datatransport dus als nieuwe logistieke dienst. Dat zal in publicaties over ranglijstjes van logistieke hotspots niet worden meegenomen, maar biedt de regio Amsterdam een grote kans, meent de directeur van SADC.

Stadsdistributie

Voeg aan deze pluspunten nog eens het in de directe omgeving beschikbare hooggekwalificeerde arbeidspotentieel toe, de meertaligheid ervan, de goede bereikbaarheid van alle werklocaties en de aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Er zijn nog veel interessante investeringsmogelijkheden voor partijen als Prologis, Goodman, WDP en Borghese. De kansen zijn helder, de black box zou er niet hoeven te zijn. Deze partijen zijn echter wel aanwezig of juist bezig met de bouw van hun eerste warehouse, maar ze opereren alsof de regio een grote black box is. Een reden kan zijn dat uitgerekend de sector waar zeer veel logistieke innovatie plaatsvindt, de sierteelt, in een bijna gesloten omgeving werkt en niet genegen is andere sectoren die met bederfelijke waar werken, toe te laten. Van Voorn: ‘Als Greenport Aalsmeer willen we de bedrijven die hier gevestigd zijn optimaal faciliteren. Je moet uitkijken dat je hier ook andere sectoren naar binnen trekt. Ik voel meer voor een sterke focus per gebied, zodat je het goed kunt branden.’

Lastig is volgens Van Antwerpen dat de logistieke sector ook nog zoekende is. ‘De sector ziet wel dat e-commerce sterk groeit, dat snelheid van levering en een fijnmazige bediening beslissende componenten worden, maar weet nog niet hoe zich dat op termijn gaat vertalen.’

SADC en het Havenbedrijf bereiden zich intussen in hoog tempo voor op de komst van stadsdistributie. Het Havenbedrijf heeft volgens Jeroen Lotze inmiddels een werklocatie voor stadsdistributie gereserveerd, vlakbij het Atlaspark. ‘Het is een mooie locatie op het snijvlak van grootschalige en stadsdistributie.’

Van Antwerpen en Lotze verstaan onder de term Stadsdistributie overigens niet alleen het uitrijden van pakketjes naar de binnenstad. Van Antwerpen: ‘PostNL op het Polanenpark neemt een proef met het leveren, plaatsen en installeren van koelkasten en het retourneren van de oude.’ Reversed logistics, zegt Lotze: ‘Je krijgt dus ook een goederen- en afvalstroom de andere kant op, vanuit de binnenstad. Wij kijken naar een faciliteitencentrum voor stadsdistributie waar goederen niet alleen van groot vervoer naar klein kunnen worden overgeheveld, maar waar ook de teruggekomen spullen uit elkaar kunnen worden gehaald en waar andere bedrijven daarmee weer aan de gang kunnen.’ Van Antwerpen voegt eraan toe: ‘iPhones en laptops bevatten allemaal kobalt. Er wordt een enorm bedrag aan kobalt weggegooid met die afgedankte elektronica, terwijl er wereldwijd een groot tekort ontstaat aan die grondstof. Er zijn nu dus bedrijfjes die het kobalt uit de oude spullen terugwinnen. Dat zijn nieuwe vormen van dienstverlening die een fijnmazig retourennet nodig hebben.’ Ook SADC heeft op verschillende werklocaties plek voor dergelijke activiteiten.

Onderscheiden vermogen

Daarmee benoemt de SADC-directeur een ander element van de marketingstrategie die zij met andere partners uitrolt: het onderscheidend vermogen van de regio. ‘De concurrentie met regio’s binnen en buiten de landsgrenzen is groot. Logisch, we willen allemaal een bloeiende en groeiende economie. Het probleem is dat al die regio’s wereldwijd naast dezelfde doelen ook dezelfde argumenten gebruiken. Iedereen schermt met bereikbaarheid, fiscale voordelen en een arbeidsmarkt met hoogopgeleid personeel. De titanenstrijd tussen de topregio’s kunnen we eigenlijk alleen winnen door ons duidelijk te onderscheiden. Volgens mij is de hamvraag hoe we dat doen.’

Van Antwerpen zoekt het onderscheidende van de regio Amsterdam in de vier aanwezige ports Schiphol, haven, Greenport Aalsmeer en dataport AMS-IC, maar vooral in het koppelen van deze vier. ‘Wij bestellen in China, maar Chinezen bestellen ook hier. De ports en de logistieke bedrijven eromheen verwerken de stromen en kunnen dit volop blijven doen, mits ze vernieuwen.’

Innovatie betreft de logistieke processen zelf, maar ook het faciliteren van stadsdistributie en het verkennen van onontgonnen terreinen, zoals de distributie van producten van de medische industrie. ‘Er zijn producten waar nanotechnologie (deeltjes van een miljoenste millimeter – EdB) in verwerkt zit. Daarvoor heb je andere productieruimtes en logistieke faciliteiten nodig. Zo probeer je eco-systemen op te zetten van bedrijven, investeerders, overheid en kennisinstellingen om specifieke logistieke oplossingen te realiseren. Elders kijken we bijvoorbeeld weer naar de impact die 3D-printing op termijn op logistiek kan hebben.’

Circulaire economie

Daarnaast wil Van Antwerpen dat de regio voorop loopt in de transitie naar een circulaire economie. ‘Daarbij willen we waarde behouden en toevoegen door te re- en upcyclen. Consumenten, maar ook vastgoedbeleggers als Goodman en WDP kiezen vaker voor duurzaamheid en eisen die ook. Bedrijven en regio’s die concurrerend willen zijn, kunnen dit door zich te organiseren als ecosystemen.’ SADC neemt op dit gebied al een voorhoedepositie in met het duurzame Schiphol Trade Park en de nationale circulaire hotspot The Valley.

Wensen

De regio kan volgens Van Antwerpen nog grote stappen zetten. Het vervoer over de weg kan volgens haar worden verbeterd door allerlei modaliteiten en technologie te koppelen. Het netwerk van groene stroomvoorziening moet in de regio verder worden ontwikkeld en fijnmaziger worden aangelegd. Daarvoor zijn nieuwe onderstations nodig en nieuwe verdeelpunten voor stroom. Om die te kunnen plaatsen moeten bestemmingsplannen worden gewijzigd en zij hoopt dat deze procedures sneller doorlopen kunnen worden. Ook hoopt ze dat op bedrijventerreinen meer flexibiliteit in het planologisch kader kan worden toegepast. ‘De traditionele indeling in bedrijfsruimte, kantoor en winkel is achterhaald. Het planologisch kader moet niet het heden in beton gieten, maar de toekomst faciliteren.’

 

Wat is SADC, MRA, Havenbedrijf Amsterdam en Greenport Aalsmeer?

SADC ontwikkelt internationale en regionale bedrijventerreinen in de Metropoolregio Amsterdam. Zij exploiteert de werklocaties Business Park Amsterdam Osdorp, Polanenpark, Schiphol Logistics Park, Schiphol Trade park, de President en Greenpark Aalsmeer. Aandeelhouders zijn de gemeenten Amsterdam en Haarlemmermeer, de provincie Noord-Holland en Schiphol Group, ieder voor 25%. Bij elkaar voert SADC de regie over een paar honderd hectare, waarvan ongeveer de helft uitgeefbaar is.

MRA staat voor Metropoolregio Amsterdam, bestaande uit 36 gemeenten en twee provincies in en om Amsterdam, en strekt zich globaal uit van IJmuiden tot Lelystad en van Purmerend tot Haarlemmermeer. De Stadsregio Amsterdam maakt deel uit van de Metropoolregio. De Stadsregio Amsterdam is een samenwerkingsverband van zestien gemeenten in de regio’s Waterland, Amstel-Meerlanden, Zaanstreek en de gemeente Amsterdam.

Havenbedrijf Amsterdam is per 1 april 2013 verzelfstandigd, met de gemeente Amsterdam als 100% aandeelhouder. Als regiopartner kan het Havenbedrijf slagvaardiger werken in combinatie met de korte beslissings- en uitvoeringslijnen van het bestuur van de hoofdstad. Het havengebied bestrijkt 2500 ha, waarvan ongeveer 150 ha beschikbaar is voor bedrijven die een link hebben met de haven, maar geen locatie direct aan het water nodig hebben. Denk bijvoorbeeld aan stadsdistributie en assemblage. Het Havenbedrijf beschikt over bedrijventerreinen HoogTij, Atlaspark en Stadshaven Minerva.

Greenport Aalsmeer is het grootste wereldhandels- en kenniscentrum voor de sierteeltsector, met in het hart bloemenveiling FloraHolland. De Greenport bundelt de kennis en kunde van vele partijen om de internationale concurrentiepositie van de regio te versterken. In de organisatie werken 16 overheden, bedrijven en kennisinstellingen samen om de randvoorwaarden van de cluster sierteelt rond Aalsmeer te verbeteren.

‹ Terug naar het overzicht

Ook in het nieuws